Düşük glisemik beslenme: kan şekerini dengeleyen lipödem diyeti
Son güncelleme:
Bir bakışta
Düşük glisemik beslenme, kan şekerini hızlı yükselten besinleri azaltıp yavaş yükseltenleri seçen, öğünleri protein ve sebzeyle dengeleyen bir düzendir. Karbonhidrat sofradan çıkmaz; türü ve miktarı değişir. Lipödemde doğrudan çalışması yoktur, ama insülin direnci eşlik ediyorsa sık tercih edilir. İnsülin direnci olanlarda sık tercih edilir.
Nasıl uygulanır
Her karbonhidrat kan şekerini aynı hızda yükseltmez. Beyaz ekmek ve şekerli içecek kan şekerini çabuk çıkarır. Bulgur, nohut, mercimek ve yulaf daha yavaş çıkarır. Glisemik indeks bu farkı gösteren ölçüdür.
Bu düzende ekmek, pilav ve meyve yasaklanmaz. Türü değişir, miktarı ayarlanır ve yanına protein, sebze ya da yoğurt eklenir. Böylece öğün sonrası kan şekeri daha dengeli seyreder.
Lipödemli kadınların bir kısmında insülin direnci ve fazla kilo da vardır. Bu kadınlar için düşük glisemik beslenme, ketojenik diyete göre daha esnek, uzun süre sürdürülebilir bir seçenek olabilir.
Kimler için uygun?
Uygun olabileceği durumlar
- İnsülin direnci ya da prediyabeti olan lipödemli kadınlar
- PCOS eşlik eden lipödemli kadınlar
- Öğünden kısa süre sonra acıkan, tatlı krizi yaşayanlar
- Karbonhidratı tümüyle bırakmak istemeyenler
- Ailesiyle aynı sofrada yemek isteyenler
Uygun olmadığı ya da önce hekime danışılması gereken durumlar
- Şeker ilacı ya da insülin kullananlar hekime danışmadan değişiklik yapmaz
- Gebelikte kilo verme amacıyla uygulanmaz
- Glisemik indeksi düşük diye paketli ürünler serbest bırakılmaz
Bu durumlarda diyet, hekiminizin önerileri doğrultusunda diyetisyenle birlikte planlanır.
Adım adım uygulama
-
Beyazları değiştirin
Beyaz ekmek yerine tam tahıllı, pirinç yerine bulgur ya da karabuğday seçin.
-
Her öğüne protein ekleyin
Yumurta, peynir, yoğurt, tavuk ya da bakliyatı öğünün parçası yapın.
-
Tatlıyı öğünün sonuna alın
Canınız tatlı istediğinde aç karnına değil, yemekten sonra küçük porsiyon yiyin.
-
Tahlilleri hekimle izleyin
Açlık kan şekeri ve insülin değerleri hekiminizin önerdiği aralıkla kontrol edilsin.
Düşük glisemik beslenme nedir?
Glisemik indeks, bir besinin kan şekerini ne kadar hızlı yükselttiğini gösteren bir ölçüdür. Saf şeker ya da beyaz ekmek gibi hızlı yükseltenlerin indeksi yüksek, kuru baklagil gibi yavaş yükseltenlerin indeksi düşüktür.
Uluslararası tablolarda 55 ve altı düşük, 70 ve üstü yüksek glisemik indeks sayılır. Ama tek başına indeks yetmez. Bir besinden ne kadar yendiği de önemlidir; bunu glisemik yük anlatır. Karpuzun indeksi yüksektir, bir dilimin yükü ise düşük kalır.
Lipödemde neden düşünülür?
Lipödem ve insülin direnci aynı kişide sık görülebilir. Kan şekeri hızlı yükselip düştüğünde kısa süre sonra yeniden acıkma ve tatlı isteği gelir. Bu döngü kilo kontrolünü zorlaştırır.
Düşük glisemik seçimler bu iniş çıkışları yumuşatabilir. Lipödemde bu düzeni doğrudan inceleyen bir çalışma yoktur. Önerilmesinin nedeni, eşlik eden insülin direnci ve kilo yönetimidir.
Tabakta ne var, ne az?
| Daha sık | Daha seyrek |
|---|---|
| Bulgur, karabuğday, yulaf | Beyaz pirinç pilavı, beyaz ekmek |
| Nohut, mercimek, kuru fasulye | Patates püresi, kızarmış patates |
| Tam tahıllı ya da çavdar ekmeği | Simit, poğaça, açma |
| Elma, armut, kiraz, portakal | Meyve suyu, kuru meyve bolca |
| Yoğurt, ayran, kefir | Şekerli süt içecekleri, sütlü tatlı |
| Ceviz, fındık, badem | Şekerli içecek, şeker, reçel, bal |
Aynı besin, yanında ne olduğuna göre farklı etki eder. Makarnanın yanına yoğurt ve salata eklemek, onu tek başına yemekten farklıdır. Al dente pişirmek ve soğuyup yeniden ısıtılmış pilav da kan şekerini daha yavaş yükseltir.
Örnek bir gün nasıl görünür?
| Öğün | Örnek |
|---|---|
| Kahvaltı | Sütle pişmiş yulaf, tarçın, ceviz ve yarım elma; yanında bir haşlanmış yumurta |
| Öğle | Etli nohut, bir kase cacık, bol salata |
| Ara öğün | Bir armut ve bir dilim beyaz peynir |
| Akşam | Tavuk sote, karabuğday ya da bulgur pilavı küçük porsiyon, zeytinyağlı pırasa |
Kahvaltı fikirleri için lipödem kahvaltısı, tatlı isteği için lipödemde şeker ve tatlı rehberlerine bakabilirsiniz.
Günlük hayatta nasıl uygulanır?
Glisemik indeks tablosunu ezberlemek gerekmez. Birkaç basit alışkanlık çoğu işi görür. Öğüne sebze ya da salatayla başlamak, ardından proteini, en son ekmek ya da pilavı yemek kan şekerinin daha yavaş yükselmesine yardım eder.
Meyveyi tek başına yemek yerine bir kase yoğurt ya da birkaç cevizle birlikte yemek de aynı etkiyi verir. Çay yanına simit yerine bir dilim peynirli tam tahıllı ekmek seçilebilir. Yemekten sonra on beş dakikalık bir yürüyüş de kan şekerini dengeler.
Çalışmalar ne diyor?
Glisemik indeks ve yük değerleri, yüzlerce besinin ölçüldüğü uluslararası tablolarda yayımlanır. Bu tablolar besin seçimine yol gösterir. Ancak aynı besin, pişirme ve olgunluğa göre farklı değer verebilir.
Lipödemli kadınlarda düşük glisemik beslenmeyi tek başına deneyen bir çalışma bilinmiyor. Karbonhidratı azaltan küçük çalışmalarda kiloda ve ağrıda azalma görüldü; bu yaklaşım onlarla aynı değildir, ama aynı yönde ilerler.
Kimler dikkat etmeli?
Şeker ilacı ya da insülin kullananlar karbonhidratın türünü ve miktarını değiştirirken hekimle konuşmalıdır. İlaç dozu yeni düzene göre ayarlanabilir.
Glisemik indeksi düşük olan her besin sağlıklı sayılmaz. Çikolata ve bazı paketli ürünler yağ oranı yüksek olduğu için düşük indeks gösterebilir. Bu yüzden seçimde besinin bütününe bakılır.
Gebelikte kan şekeri yüksekse beslenme hekim ve diyetisyenle birlikte planlanır. Bu dönemde kilo verme amacıyla diyet yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Düşük glisemik beslenmede ekmek yenir mi?
Yenir. Tam tahıllı, çavdar ya da ekşi mayalı ekmek seçilir. Yanına peynir, yumurta ya da sebze eklemek kan şekerini daha dengeli tutar.
Hangi meyveler daha uygun?
Elma, armut, kiraz, erik, portakal ve çilek glisemik indeksi düşük ya da orta meyvelerdir. Meyve suyu yerine meyvenin kendisi tercih edilir.
Düşük glisemik beslenme ile düşük karbonhidratlı diyet aynı mı?
Değil. Düşük glisemik beslenmede karbonhidrat miktarı çok azaltılmaz; daha yavaş etki eden türleri seçilir. Düşük karbonhidratlı diyette miktar belirgin azalır.
İnsülin direnci olmayanlar da uygulayabilir mi?
Uygulayabilir. Tokluğu uzatmak ve tatlı krizlerini azaltmak için çoğu kişiye uyan bir düzendir.
Kaynaklar
- Atkinson FS ve ark. International tables of glycemic index and glycemic load values 2021. Am J Clin Nutr 2021 — glisemik indeks ve yük tanımı, eşik değerleri ve besin tabloları
- Faerber G ve ark. S2k guideline lipedema. JDDG 2024 — lipödemde kilo yönetimi ve eşlik eden obezite
- Jeziorek M ve ark. Low-carbohydrate high-fat diet versus moderate-carbohydrate diet in lipedema. Diabetes Metab Syndr Obes 2022 — karbonhidratı azaltan küçük çalışma
- Dünya Sağlık Örgütü. Sağlıklı beslenme bilgi notu — serbest şeker için genel öneri
Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural
Diyetisyen
Bayraklı, İzmir'de yüz yüze ve çevrim içi beslenme danışmanlığı
WhatsApp'tan Yazın- Telefon+90 554 227 86 52
- E-postadyt.seymaturkoglu@gmail.com
- AdresBayraklı, İzmir