RAD diyeti (nadir yağ dokusu hastalıkları diyeti)
Son güncelleme:
Bir bakışta
RAD diyeti, lipödem gibi nadir yağ dokusu hastalıkları için uzmanların tarif ettiği, işlenmemiş besinleri temel alan, şekeri, rafine unu ve paketli gıdayı azaltan bir beslenme düzenidir. Adı İngilizce Rare Adipose Disorders sözcüklerinden gelir. Lipödemde etkisini ölçen bir çalışma yoktur. Etkisi henüz çalışmayla ölçülmemiştir.
Nasıl uygulanır
RAD diyeti, lipödemle ilgilenen uzmanların bakım önerilerinde anılan yaklaşımlardan biridir. Lipödem adıyla anılan tek diyet olduğu için sık sorulur.
Temelde sebze, meyve, kaliteli protein ve sağlıklı yağdan oluşan, işlenmiş gıdanın az olduğu bir sofra tarif eder. Kan şekerini hızlı yükselten besinler ve paketli ürünler azaltılır.
Farklı kaynaklarda ayrıntıları değişebilir. Bazı anlatımlarda süt ürünleri ve tahıllar da kısıtlanır. Bu kısıtlamaların lipödemde yarar sağladığı gösterilmedi; bu yüzden plan kişiye göre yapılır, gereksiz bir besin grubu sofradan çıkarılmaz.
Kimler için uygun?
Uygun olabileceği durumlar
- Lipödem tanısı almış ve lipödem adıyla anılan bir düzen arayan kadınlar
- Paketli gıda ve şekeri azaltmak isteyenler
- Kilo vermesi gereken ya da kilo almak istemeyenler
- Lenf ödemi eşlik edenler (hekim ve fizyoterapist izlemiyle)
Uygun olmadığı ya da önce hekime danışılması gereken durumlar
- Lipödemi tedavi eden bir program olarak sunulmaz
- İdrar söktürücü ilaç ya da ödem atıcı çay kullanımı içermez
- Gebelikte kilo verme amacıyla uygulanmaz
- Yeme bozukluğu öyküsünde uzman desteği olmadan kısıtlayıcı uygulanmaz
Bu durumlarda diyet, hekiminizin önerileri doğrultusunda diyetisyenle birlikte planlanır.
Adım adım uygulama
-
Paketli gıdayı fark edin
Bir hafta boyunca evdeki paketli ürünleri ve şekerli içecekleri not edin.
-
Sebzeyi ve proteini öne alın
Her öğünde bir sebze ve bir protein kaynağı olmasına dikkat edin.
-
Kısıtlamayı uzmanla konuşun
Süt ürünü ya da tahıl azaltmayı düşünüyorsanız önce diyetisyenle konuşun.
RAD diyeti nedir?
RAD, İngilizce Rare Adipose Disorders, yani nadir yağ dokusu hastalıkları sözcüklerinin baş harfleridir. Lipödem ve benzeri hastalıklarla ilgilenen uzmanlar bu düzeni bakım önerilerinde anar.
Diyet bir kalori listesi sunmaz. Neyin sık, neyin seyrek yeneceğini tarif eder. Özünde işlenmemiş besinlere dayanan, kan şekerini dengeli tutmaya çalışan bir sofradır.
Lipödemde neden düşünülür?
Lipödemli kadınlar için diyet ararken karşılarına çıkan ilk adlardan biridir. Lipödem için düşünülmüş olması ona ilgi çeker.
Yine de lipödeme özgü, etkisi kanıtlanmış tek bir diyet yoktur. RAD diyeti de bir uzman önerisidir; başka diyetlerden farklı bir etkisi olduğu bir çalışmayla gösterilmedi. Amacı diğer yaklaşımlarla aynıdır: fazla kiloyu azaltmak, kilo artışını önlemek ve genel sağlığı korumak.
Tabakta ne var, ne az?
- Sık: yeşil yapraklı sebzeler, mevsim sebzeleri, taze otlar, meyve.
- Balık, yumurta, tavuk, hindi, kuru baklagil.
- Zeytinyağı, ceviz, fındık, keten tohumu.
- Az: şeker, şekerli içecek, beyaz un, paketli atıştırmalık, işlenmiş et.
- Tuz: hazır çorba, cips, turşu gibi tuzlu ürünler seyrek.
Tuz konusunda abartılı bilgiler dolaşır. Tuzu azaltmak genel sağlık içindir; lipödem yağını yok etmez. Ayrıntı için lipödemde tuz ve su rehberine bakın.
Örnek bir gün nasıl görünür?
| Öğün | Örnek |
|---|---|
| Kahvaltı | Otlu omlet, domates, salatalık, yeşil biber, birkaç ceviz |
| Öğle | Mercimek çorbası, bol yeşillikli çoban salata, ızgara tavuk |
| Ara öğün | Bir armut ya da bir avuç çilek |
| Akşam | Fırında levrek, zeytinyağlı ıspanak, roka salatası |
Yoğurt, ayran ve peynir bazı RAD anlatımlarında azaltılır. Bu ürünler protein ve kalsiyum kaynağıdır; çıkarmanın lipödemde bir yararı gösterilmedi. Sofrada kalıp kalmayacakları kişiye göre konuşulur.
Evde nasıl uygulanır?
RAD diyetine başlamak için özel ürün gerekmez. İlk adım mutfaktaki paketli ürünleri gözden geçirmektir: hazır çorba, kek, bisküvi, cips, gazlı içecek. Bunlar tümüyle atılmaz, ama alışveriş listesinden düşer.
Pazar alışverişi haftanın merkezine konur. Yeşillik, mevsim sebzesi ve meyve her hafta alınır. Bakliyat ve balık için haftada ikişer gün belirlemek planı kolaylaştırır.
Yemekte tuz yerine kekik, nane, pul biber, sumak, limon ve sarımsak kullanılır. Ekmek tümüyle bırakılmaz; tam tahıllı olanı küçük porsiyonla seçilir. Tatlı canınız istediğinde meyve, yoğurt ve tarçın birlikte bir ara öğün olabilir.
Çalışmalar ne diyor?
RAD diyeti, ABD'deki lipödem bakım standardını yazan uzmanların uzlaşı belgesinde anılır. Bu belge, kanıt düzeyi yüksek çalışmalardan çok uzman deneyimine dayanır.
RAD diyetini başka bir diyetle karşılaştıran ya da etkisini ölçen bir çalışma bilinmiyor. Benzer ilkeleri olan Akdeniz tipi beslenme lipödemde küçük bir çalışmayla denendi. İki yaklaşımın farkını RAD diyeti mi, Akdeniz diyeti mi karşılaştırmasında anlattık.
Kimler dikkat etmeli?
RAD diyeti kısıtlayıcı uygulanırsa süt ürünleri ve tahıllar gereksiz yere azalabilir. Bu durumda kalsiyum, D vitamini ve posa alımı düşebilir. Plan bir diyetisyenle yapılırsa bu açık kapatılır.
Lenf ödemi de eşlik ediyorsa beslenme hekim ve fizyoterapistle birlikte planlanır. İdrar söktürücü ilaç ya da "ödem atıcı" çay bu diyetin parçası değildir ve önerilmez. Lenf ödemi eşlik edenler için ayrıntı bu sayfada.
Gebelik, böbrek hastalığı ya da yeme bozukluğu öyküsü varsa her diyette olduğu gibi plan hekimle birlikte yapılır.
Sık sorulan sorular
RAD diyeti lipödem için özel olarak mı geliştirildi?
Lipödem ve benzeri nadir yağ dokusu hastalıkları için uzmanlarca tarif edildi. Etkisini ölçen bir çalışma bulunmuyor.
RAD diyetinde süt ürünleri yasak mı?
Bazı anlatımlarda azaltılır. Yoğurt ve peynirin lipödemi kötüleştirdiği gösterilmedi; sofrada kalıp kalmayacağı kişiye göre belirlenir.
RAD diyeti ödemi azaltır mı?
Lipödem bir yağ dokusu hastalığıdır, ödem sonradan eşlik edebilir. RAD diyetinin ödemi azalttığını gösteren bir çalışma yok.
RAD diyeti ile Akdeniz diyeti arasındaki fark ne?
İkisi de işlenmemiş besin ağırlıklıdır. Akdeniz diyeti daha esnektir ve lipödemde küçük bir çalışmayla denenmiştir; RAD diyeti uzman önerisidir.
Kaynaklar
- Herbst KL ve ark. Standard of care for lipedema in the United States. Phlebology 2021 — RAD diyetinin uzman uzlaşısında anılması
- Faerber G ve ark. S2k guideline lipedema. JDDG 2024 — lipödeme özgü kanıtlanmış diyet olmaması, idrar söktürücü önerilmemesi
- Di Renzo L ve ark. Modified Mediterranean diet and body composition in lipedema. Nutrients 2021 — Akdeniz tipi beslenmeyle küçük çalışma
- Dünya Sağlık Örgütü. Sağlıklı beslenme bilgi notu — tuz ve şeker genel önerileri
