PCOS (polikistik over) olanlarda lipödem diyeti
PCOS eşlik eden lipödemli kadınlarda insülin direnci sık görüldüğü için kan şekerini dengeleyen bir beslenme öne çıkar. Düşük glisemik seçimler ve Akdeniz tipi sofra bu gruba uyar. Fazla kilo varsa ölçülü bir kilo kaybı adet düzeni ve metabolik değerler için de yararlı olabilir; plan hekimin tedavisiyle uyumlu kurulur.
Son güncelleme:
Bu gruba özgü farklar
Polikistik over sendromu, yumurtalıkların ve hormon düzeninin etkilendiği yaygın bir durumdur. Düzensiz adet, sivilce, tüylenme ve kilo artışı görülebilir. PCOS'lu kadınların önemli bir kısmında insülin direnci de vardır.
Lipödem ve PCOS aynı kişide bulunabilir. İkisinin de hormonlarla ilişkisi konuşulur, ama farklı durumlardır. PCOS'ta kilo daha çok karın bölgesine yerleşirken lipödemde yağ artışı bacak ve kollarda, iki tarafta benzer biçimde olur.
İnsülin direnci, açlık ve tatlı isteğini artırabilir. Bu yüzden beslenmede öğün düzeni ve karbonhidratın türü önemlidir. Kilo kaybı PCOS'ta adet düzenine katkı sağlayabilir; lipödemli dokuda ise etkisi sınırlıdır.
PCOS'ta beslenmenin amacı yalnız kilo vermek olmaz. Kan şekerini dengelemek, adet düzenine katkı sağlamak ve uzun dönemde diyabet ile kalp hastalığı riskini azaltmak da hedeftir. Az miktarda kilo kaybı bile bazı kadınlarda bu değerlere yansıyabilir.
Lipödemli dokuda kilo kaybı yavaş olabilir. Bu yüzden ilerlemeyi yalnız tartıyla izlemek yetmez; bel çevresi, adet düzeni ve tahliller birlikte değerlendirilir.
PCOS'lu kadınlarda duygusal yeme ve beden algısıyla ilgili zorluklar da sık konuşulur. Aç bırakan, suçlayan diyetler bu döngüyü güçlendirebilir. Sürdürülebilir, küçük adımlarla ilerleyen bir plan bu yüzden daha uygundur.
Diyet yaklaşımlarının bu gruptaki durumu
| Yaklaşım | Bu gruptaki durumu |
|---|---|
| Düşük glisemik beslenme | Sık tercih edilir. İnsülin direncine uyar, karbonhidratı sofradan çıkarmadan dengeler. |
| Akdeniz diyeti | Uygun bir temeldir. Tam tahıl, bakliyat, zeytinyağı ve balıkla metabolik sağlığı destekler. |
| Düşük karbonhidratlı beslenme | Fazla kilo ve belirgin insülin direnci varsa düşünülebilir. İlaç kullanılıyorsa hekimle planlanır. |
| Ketojenik diyet | PCOS ve lipödem birlikteliğinde çalışılmadı. Gebelik planlanıyorsa uygulanmaz; gözetim gerekir. |
| Aralıklı oruç | Bazı kadınlarda atıştırmayı azaltır. Aşırı yeme atakları varsa uygun olmayabilir. |
Beslenmede dikkat edilecekler
- Düzenli öğün: üç ana öğün, gerekirse bir ara öğün. Uzun açlıktan sonra büyük öğün kan şekerini dalgalandırır.
- Her öğünde protein ve sebze. Ekmek, bulgur ya da makarna öğünün küçük bir parçası olarak.
- Şekerli içecek, paketli tatlı ve beyaz unlu hamur işleri seyrek.
- Haftada iki kez yağlı balık; balık yemeyenler için ceviz ve keten tohumu.
- Gebelik planı varsa kilo verme diyeti ve beslenme hekim ile diyetisyenle birlikte kurulur.
- Takviye ile ilgili internetteki öneriler çoktur. Hekiminize danışmadan başlamayın.
- Hareket insülin duyarlılığını artırır; yürüyüş ve kas güçlendirme egzersizleri haftaya yayılır.
Kahvaltıda kan şekerini dengeleyen seçenekler için lipödem kahvaltısı rehberine bakabilirsiniz.
Örnek bir gün
| Öğün | Örnek |
|---|---|
| Kahvaltı | Sütle pişmiş yulaf, tarçın, ceviz ve yarım elma; yanında bir yumurta |
| Öğle | Yeşil mercimek yemeği, bol salata, bir kase yoğurt |
| Ara öğün | Bir dilim beyaz peynir ve birkaç çiğ badem |
| Akşam | Izgara köfte, zeytinyağlı taze fasulye, cacık |
Porsiyonlar kişinin kilosuna ve hareketine göre ayarlanır. Gebelik planı varsa beslenme ayrıca planlanır. Adet döneminden önce artan tatlı isteği için meyveli yoğurt ya da birkaç kuru kayısı ile ceviz gibi küçük bir ara öğün önceden hazırlanabilir. Böylece paketli tatlıya yönelme ihtimali azalır.
Kaynaklar
- Atkinson FS ve ark. International tables of glycemic index and glycemic load values 2021. Am J Clin Nutr 2021 — glisemik indeks ve yük
- Di Renzo L ve ark. Modified Mediterranean diet and body composition in lipedema. Nutrients 2021 — lipödemde Akdeniz tipi beslenme
- Faerber G ve ark. S2k guideline lipedema. JDDG 2024 — lipödemin tanımı ve kilo yönetimi
- Kruppa P ve ark. Lipedema: pathogenesis, diagnosis, and treatment options. Dtsch Arztebl Int 2020 — lipödemde yağ dağılımı
