Lipödemde hangi diyet bana uyar? Diyet türleri nasıl seçilir?

Bir arkadaşınız ketojenik diyetle rahatladığını söylüyor, bir başkası Akdeniz diyetini anlatıyor, sosyal medyada üçüncü bir isim dolaşıyor. Hangisine başlayacağınızı bilemeden haftalar geçebilir. Bu sayfa diyet türlerini tek tek anlatmaz; onların her biri için ayrı sayfamız var. Burada seçimin nasıl yapılacağını konuşuyoruz.

Lipödemde hangi diyet bana uyar?

Bu sorunun herkes için geçerli tek bir yanıtı yoktur. ABD'de hazırlanan lipödem bakım standardı beslenme planı için iki ölçüt verir: plan yemek sonrası kan şekeri ve insülin dalgalanmasını azaltmalı ve uzun süre sürdürülebilir olmalıdır. Aynı belge, uygun düzenlere örnek olarak hem işlenmemiş besin ağırlıklı bitkisel düzeni hem de ketojenik düzeni (karbonhidratın çok azaltıldığı, yağın yüksek tutulduğu düzen) sayar ve bu önerilerin kanıt düzeyini düşük olarak derecelendirir [1].

Bundan çıkan sonuç şudur: birbirinden çok farklı iki düzen aynı cümlede "uygun olabilir" diye geçiyorsa, belirleyici olan diyetin adı değil, sizin o düzeni uygulayıp uygulayamayacağınızdır.

Araştırmalar bir diyeti öne çıkarıyor mu?

Hayır. Lipödemli kadınlarda diyetleri uzun süre yan yana izleyen bir çalışma henüz yok. Var olan çalışmalar küçük ve kısadır. Örneğin değiştirilmiş Akdeniz diyetinin denendiği bir araştırmada 14 lipödemli kadın dört hafta izlenmiş; kiloda, beden kitle indeksinde ve kol ile bacak yağ kütlesinde azalma bildirilmiştir. Aynı diyeti uygulayan 15 kişilik karşılaştırma grubu da kilo vermiştir. Yazarlar sonucun uzun süreli çalışmalarla doğrulanması gerektiğini yazar [2].

Dört haftalık, on dört kişilik bir çalışma bir düzenin denenebilir olduğunu gösterir; öteki düzenlerin önüne geçtiğini göstermez. Farklı düzenlerin yan yana değerlendirmesini karşılaştırma sayfalarında bulabilirsiniz.

Diyet seçerken kendime hangi soruları sormalıyım?

Beş soru seçenekleri daraltmaya yardım edebilir.

1. Bunu bir yıl sonra da yapıyor olur muyum? Ekmeksiz bir sofrayı düşünemiyorsanız ketojenik düzeni uzun süre sürdürmeniz zor olabilir. Sürmeyen düzenin kâğıt üzerindeki yararı size ulaşmaz.
2. Eşlik eden bir hastalığım ya da ilacım var mı? İnsülin direnci, diyabet ilacı, tiroid hastalığı, böbrek sorunu ya da gebelik planı seçimi doğrudan etkiler. Bu durumlarda karar hekimle verilir.
3. Evde yemek nasıl pişiyor? Aile sofrasına tek tencere yemek çıkıyorsa, o tencereyle uyumlu bir düzen ayrı yemek pişirmeyi gerektiren düzenden daha kolay yürür.
4. Yemekle ilişkim nasıl? Geçmişte katı yasaklar tıkınma ataklarına yol açtıysa, besin grubu çıkaran ya da uzun açlık içeren düzenler sizin için uygun olmayabilir.
5. Zamanım ve mutfak bütçem neye elveriyor? Her gün balık ve avokado gerektiren bir liste ile mevsim sebzesi ve baklagile dayanan bir liste aynı çabayı istemez.

Diyet türleri bir bakışta: kime yakın durur, nerede zorlar?

Tablo bir sıralama değildir; yalnız seçim sırasında nelere bakılacağını gösterir. Her türün ayrıntısı diyet türleri bölümündeki kendi sayfasında anlatılıyor. Adlar için kısa not: enflamasyon iltihaplanma demektir; glisemik indeks bir besinin kan şekerini ne kadar hızlı yükselttiğini gösterir; RAD, "nadir yağ dokusu hastalıkları" sözünün İngilizce kısaltmasıdır.

Tablodaki hiçbir düzenin lipödemde ötekilerden üstün olduğu gösterilmemiştir. Ketojenik diyet, aralıklı oruç ve besin grubu çıkaran düzenler hekim ve diyetisyen gözetiminde uygulanır.

İki uçtaki düzenlerin ayrıntılarını Akdeniz diyeti ve ketojenik diyet sayfalarında okuyabilirsiniz.

Aynı gün iki farklı düzende nasıl görünür?

Seçim soyut kalmasın diye aynı akşamı iki düzende düşünelim. Örnekler tanıtım içindir, kişiye özel değildir.

• Akdeniz tipi akşam: zeytinyağlı taze fasulye, ızgara balık, bir kâse yoğurt, bir dilim tam buğday ekmeği.
• Düşük karbonhidratlı akşam: ızgara balık, bol zeytinyağlı roka salatası, közlenmiş patlıcan, yoğurt; ekmek ve pilav yok.

İki tabağın ortak yanı farklarından fazladır: sebze, balık, zeytinyağı, yoğurt. Bunlar zaten Akdeniz mutfağının temel besinleridir [3]. Hangi düzeni seçerseniz seçin tabağın büyük kısmı aynı kalır. Çoğu zaman karar, ekmek ve pilavla ilişkinize gelip dayanır.

Seçtiğim diyetin bana uyduğunu nasıl anlarım?

Tartı tek ölçü değildir. Lipödem dokusu diyetle zor küçülür ve kilo verildiğinde gövdeden daha çok doku gider [1]. Bu yüzden yalnız bacak ölçüsüne bakan biri, işleyen bir düzeni de "olmuyor" diye bırakabilir.

Birkaç hafta sonunda şunlara bakın: gün içinde enerjiniz nasıl, öğün aralarında aşırı acıkıyor musunuz, sindiriminiz rahat mı, düzeni zorlanmadan sürdürüyor musunuz? Kan şekeri ve kan yağları gibi değerleri hekiminiz izler. Yanıtlar olumsuzsa düzeni değiştirmek başarısızlık değil, seçimin doğal parçasıdır.

Kendi başıma mı seçmeliyim, diyetisyenle mi?

Genel çerçeveyi kendi başınıza okuyup öğrenebilirsiniz. Besin grubu çıkaran, çok düşük kalorili ya da uzun açlık içeren düzenlerde ise bir diyetisyenle çalışmak hem güvenlik hem süreklilik açısından fark yaratır. Kişiye göre planın nasıl hazırlandığını kişiye özel lipödem diyeti sayfasında anlattık.

Ne zaman hekime danışmalıyım?

• Diyabet, tansiyon ya da tiroid ilacı kullanıyorsanız karbonhidratı belirgin azaltmadan önce hekiminize danışın; ilaç dozunun gözden geçirilmesi gerekebilir.
• Böbrek ya da karaciğer hastalığınız, safra kesesi sorununuz ya da gut tanınız varsa ketojenik ve yüksek proteinli düzenler hekim onayı ister.
• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız sebze ve yeşillik miktarını belirgin değiştiren bir düzene geçmeden önce hekiminize haber verin.
• Gebeyseniz, emziriyorsanız ya da gebelik planlıyorsanız kısıtlayıcı düzenlere kendi başınıza başlamayın.
• Yeme bozukluğu öykünüz varsa diyet seçimi ruh sağlığı desteğiyle birlikte yapılmalıdır.
• Lipödem tanınız henüz konmadıysa önce tanı için hekime başvurun; diyet seçimi tanıdan sonra gelir.

Akdeniz tipi beslenmede hangi besinin haftada kaç kez yendiğini sıklık çizelgesinde tablo hâlinde bulabilirsiniz.

Yedi diyet türünü tek kâğıtta yan yana görmek isterseniz diyet türleri karşılaştırma kartını yazdırıp görüşmeye götürebilirsiniz.

Karar vermeden önce diyetisyeninize ve hekiminize sormak isteyeceğiniz soruları yazdırılabilir soru kâğıdında topladık.

Sık sorulan sorular

Lipödem tanısını yeni aldım, ketojenik diyete mi yoksa Akdeniz diyetine mi başlamalıyım, hangisi bana uyar?

İkisini lipödemli kadınlarda uzun süre karşılaştıran bir çalışma yok; bu yüzden biri ötekinin önüne konamaz. Ekmek ve meyveden vazgeçemiyorsanız, aileyle aynı yemeği yiyorsanız Akdeniz tipi düzen daha kolay sürer. Ketojenik düzen hekim ve diyetisyen izlemi ister. İlaçlarınızı ve eşlik eden hastalıklarınızı bilen ekibinizle karar verin.

İnsülin direncim ve lipödemim birlikte var, bu durumda diyet türü seçerken neye öncelik vermeliyim?

Lipödem bakım standardı, yemek sonrası kan şekeri ve insülin dalgalanmasını azaltan, sürdürülebilir bir plan önerir. Bunu düşük glisemik, Akdeniz tipi ya da düşük karbonhidratlı düzenle kurmak mümkündür. Diyabet ilacı kullanıyorsanız karbonhidratı azaltmadan önce hekiminize danışın. Hangi düzenin size uyduğunu kan değerleriniz ve günlük yaşamınız belirler.

Bir diyete başladım ama üç haftada bacaklarımda değişiklik göremedim, diyet türünü değiştirmeli miyim?

Yalnız bacak ölçüsüne bakarak karar vermeyin. Lipödem dokusu diyetle zor küçülür ve kilo kaybında gövdeden daha çok doku gider. Enerjinize, tokluğunuza, sindiriminize ve düzeni sürdürüp sürdüremediğinize bakın. Bunlar iyiyse düzen işliyor olabilir. Zorlanıyorsanız değiştirmek başarısızlık sayılmaz; bu kararı diyetisyeninizle birlikte verin.

İnternette lipödem için özel hazırlanmış diyet listeleri satılıyor, bunlardan birini alıp uygulasam olur mu?

Herkese aynı listeyi veren bir plan sizin ilaçlarınızı, kan değerlerinizi ve yeme alışkanlıklarınızı bilmez. Lipödemde etkisi kanıtlanmış tek bir liste de yoktur. Hazır listeyi fikir almak için okuyabilirsiniz; uygulamadan önce bir diyetisyene göstermeniz daha güvenlidir. Hızlı sonuç sözü veren listelere kuşkuyla yaklaşın.

Kaynaklar

1. Herbst KL ve ark. Standard of care for lipedema in the United States. Phlebology 2021 — beslenme planı için ölçütler, uygun düzen örnekleri, lipödem dokusunun diyete yanıtı
2. Di Renzo L ve ark. Potential effects of a modified Mediterranean diet on body composition in lipoedema. Nutrients 2021 — dört haftalık değiştirilmiş Akdeniz diyeti çalışması
3. Kiani AK ve ark. Modern vision of the Mediterranean diet. J Prev Med Hyg 2022 — Akdeniz diyetinin bileşenleri